Cymdeithas Dydd yr Arglwydd yng Nghymru
"HWN YW Y SANCTAIDD DDYDD"

The Fellowship of the Lords Day in Wales
"THIS IS THE DAY THE LORD GAVE US"


 

ADNODDAU / RESOURCES

 

EMYN DAVID CHARLES AR YR "YSBRYD GLN"

gan y diweddar Parch J. ELLIS JONES, Rhyl

 

Emyn o waith David Charles sy gennym o dan sylw, ar tro hwn ei emyn ar yr Ysbryd Gln, neu yn l y frawddeg yn y Llyfr Emynau (1929) emyn ar "Waith yr Ysbryd Gln ar y Galon". Gwir nad olrhain y gwaith yn l camau arbennig a wna, namyn crynhoi mewn llinellau syn rhan o eirfar profiad ysbrydol a erys gennym tra byddo bri ar ein hemynyddiaeth fel cenedl. Yr engraifft fwyaf adnabyddus o hynny ydywr cwpled ar "Uchelderau Duwdod yr Arglwydd Iesu Grist, a dyfnderoedd ei ufudd-dod." Felly r cwpled yn nechraur emyn hwn:

Nerthoedd y tragwyddol Ysbryd
Yn haeddiannaur dwyfol Iawn.

Dwy linell ydynt syn cyfleu cefndir holl waith yr Ysbryd Gln ar galon dyn fel pechadur a sant. Ar gair syn grynhoad o hyn eto ydyw y gair Nerthoedd. Gair yw a gysylltir yn y Testament Newydd holl weithrediadau yr Ysbryd Gln - gweithrediadau nad allasai neb ond Ef eu cyflawni. Trwyddo Ef y cyflawnir Tad ar Mab eu holl waith. Gelwir Ef yn Ysbryd Duw, ac yn Ysbryd Crist. "Ysbryd Duw oedd yn ymsymud ar wyneb y dyfroedd pan nad oedd y ddaear onid afluniaidd a gwag." Ef a weithredai yn ymddangosiad y Mab yn y cnawd. Ac addewid y Mab eilwaith oedd amdano fel "y Diddanydd arall, yr Ysbryd Gln yr hwn a enfyn y Tad yn fy enw i."

Eto drachefn. Addewid olaf Iesu Grist iw ddisgyblion ydoedd: "Eithr chwi a dderbyniwch nerth yr Ysbryd Gln wedi y delo efe arnoch ." A gweithrediadau yr Ysbryd yn l Llyfr yr Actau a wna or llyfr hwnnw yr hanes mwyaf gwefreiddiol a sgrifennwyd erioed. Yno gwelir yr Arglwydd Iesu Grist oi safle ddyrchafedig ar ddeheulawr Tad yn adeiladu ei Eglwys ar y ddaear. Ac megis y traethar Apostol am "fynegi tystiolaeth Duw yn eglurhad yr Ysbryd a nerth," y cn David Charles am

Nerthoedd y tragwyddol Ysbryd
Yn haeddiannaur dwyfol Iawn.

O fewn yr haeddiannau hyn y mae nerthoedd syn aruthrol eu cylch au grym. Gyda pharchedig ofn y perthyn pob cyfeiriad atynt. Er mai yn ein hachos ni, blant dynion y gwelir hwynt, nid oes neb o blith y meddylwyr mwyaf eu gallu, eu dysg au gwybodaeth ynghyd hefyd au gwelediad ysbrydol, na cheriwb na seraff a all

Lawn fynegi gwerth yr Iawn.

Distaw ac anweledig ydywr nerthoedd cryfaf o fewn y Cread Mawr, er bod ynddynt ruthriadau brawychus. Felly nerthoedd yr Ysbryd Gln fel yi gwelir yng Ngair Duw. "Bobl annwyl, "meddair Doctor John Williams yn ei bregeth ar Crist yn Gwymp ac yn Gyfodiad, "Bobl annwyl, a ydych yn ystyried eich bod wrth ymwneud chrefydd Mab Duw yn ymhel nerthoedd dwyfol? Cymerwch yn araf wrth drin yr adnodau yma, yr ydych yn ymdrin phwerau ofnadwy. Nerthoedd meddwl a chymeriad Duw ydynt nerthoedd ymgnawdoliad ac iawn ac atgyfodiad Mab Duw ydynt, nerthoedd y tragwyddol Ysbryd, nerthoedd barn a thragwyddoldeb, nerthoedd y byd a ddaw. Eithr yr hyn sydd ardderchog ydyw mai tuag atom ni y maent ."

"Rhagorol fawredd ei nerth ef tuag atom ni y rhai ydym yn credu," meddair Apostol. Dyna gyfeiriad y nerthoedd sy gan David Charles yn yr emyn hwn. Nerthoedd "gwaith yr Ysbryd Gln ar y galon." Nid ei eiriau ef ydynt hwy. Geiriaur sawl a gasglodd y Llyfr Emynau ynghyd ydynt. Cywir er hynny ydyw dywedyd mai gwaith yr Ysbryd Gln ar y galon ydynt. Hynny sydd trwyr holl emyn. Gorffennol a phresennol a welir yn y pennill cyntaf. Gwaith wedi ei gyflawni, a gwaith cyson iw gyflawni. Darlun or saint a geir ynddo, ar pellter rhwng y fynwes ddiffaith galed ar ffrwythlonin hyfryd lawn. Nid pellter amser na lle, ond pellter cyflwr ac anian.

Eithr dechrau arno, ac nid ywr "fynwes ddiffaith" ar ei gorau ond yn "egwyddorion dechreuad ymadroddion Duw" (Heb. 5,12). Eto trwy arweiniad, amynedd a chariad yr Ysbryd, sancteiddiwyd y fynwes "ymhob nwyd ac ym mhob dawn." A chyn ddiwedd y pennill mae wedi cyrraedd yr aeddfedrwydd syn "llawenydd yn yr Ysbryd Gln." Amrywiol ydywr ffigurau a ddefyddir i ddangos y cynnydd ar symudiad hwn. "Rhedeg yr yrfa gan edrych ar Iesu," meddair Llythyr at yr Hebreaid. "Taith" sydd gan John Bunyan, a rhyfeddol ydywr hanes ganddo am "droeon yr yrfa" wrth edrych arnynt o "Fryniau Caersalem." Eithr yma yr hyn a ddengys ydyw ffrwythlonwydd y profiad ysbrydol fel yi dysgir gan yr Arglwydd Iesu yn alegori y Wir Winwydden. Mor ardderchog ydywr gwaith a fu ar y "fynwes ddiffaith" gan yr Ysbryd Gln hyd oni chlywir felyster ei gn wrth

Ffrwythlonin hyfryd lawn
O rasusau
Pr blanhigion nefol wlad.

Mor brydferth ydywr wisg a rydd yr emynydd am y "pr blanhigion" hyn. Ni ellid cael rhagorach gair am danynt na gair y Testament Newydd mai Grasusau ydynt. Dywedyd a wna hynny mai tarddu a blaguro a wnaethant "yng ngras ein Harglwydd Iesu Grist, iddo ef, ac yntau yn gyfoethog, fyned er eich mwyn chwi yn dlawd fel y cyfoethogid chwi trwy ei dlodi ef." (ll Cor.8,9). Or nefol wlad y daeth Ef i lawr in daear ni, ac ynddo Ef or "nefol wlad" y tarddodd innir grasusau sydd yr unpryd yn "ffrwyth yr Ysbryd Gln." O fewn undeb Christ y gwelir y sant ai hyfrydwch beunydd ym mendithion y ffrwyth aeddfed a heuwyd gan yr Ysbryd Gln pryd nad oedd ei fynwes onid "diffaith galed."

Eithr ni cheidwr ffrwyth iddoi hun. Hoff ydyw oi gyfrannu, gan fynegi gweithredoedd yr Arglwydd iddo. Cenhadol ei ysbryd ydyw. Megis nad ffrwytho er ei fwyn ei hun a wnar winwydden, eithr er mwyn i arall dderbyn ohono, felly am y sawl ag Ysbryd Crist yn preswylio ynddo. Yn yr Epistol ag y rhydd Paul ei brofiad oi "groeshoelio gyda Christ: eithr byw ydwyf; eto nid myfi, ond Crist sydd yn byw ynof fi," y dengys hefyd mai "ffrwyth yr Ysbryd" ydywr grasusau hyn. Rhydd restr o naw ohonynt eithr un ffrwyth ac nid ffrwythau, oblegid yr un Ysbryd sydd ynddynt oll. Canghennau yr un pren ydynt. "Un ydyw bywyd yr Ysbryd, ac agweddau ar yr un bywyd ywr rhinweddau hyn." "Rhinweddau mawr eu grym," meddai Pantycelyn. Y grym hwnnw ganddo ef ydyw "nerthoedd y tragwyddol Ysbryd" gan David Charles,

Naturiol ydyw mai Cariad a enwir gyntaf ganddo fel y mwyaf ei nodwedd o ffrwyth yr Ysbryd. Ac nid oes trwyr cread wir rym cryfach. "The greatest thing in the world" ywr teitl a roddodd Henry Drummond iw lyfryn ar 1 Cor.13. A chywir yw ei air, oblegid "Duw, cariad yw" "Ac yr ydym ni yn ei garu ef, am iddo ef yn gyntaf ein caru ni." Ac yng nghariad yr Ysbryd y cedwir y sant i aros yng nghariad Crist, ac ufuddhau iw orchmynion Ef (Ioan xv,9,10). O! hinsawdd hyfryd! O rasusau hardd! "Planhigion nefol wlad." Gwlad perllannau a gwinllannoedd, y rhai, meddair garddwr wrth Bererin Bunyan, " a blannodd y Brenin iw hyfrydwch ei Hun a chysur pererinion."

Er y sn ynddo am y "fynwes ddiffaith galed," pennill yr uchelderau ydyw hwn, fel y cyfan o emynau David Charles. A phwy a wyr nifer saint Duw a wybu orfoledd ei iachawdwriaeth Ef wrth ei ganu gyda llawenydd yn eu calon a thangnefedd yn eu mynwes - y grasusau cyntaf yn rhestr ffrwyth yr Ysbryd gan yr Apostol, a gweled ohonynt eu hunain ynddo "megis mewn drych, gan Ysbryd yr Arglwydd"?

Eithr or awyrgylch ogoneddus ln a phur yna, dyma gan yr emynydd drawsgyweiriad sydyn yn yr ail bennill i awyrgylch atgas "y fagddu fawr," a swn

Creigiau tanllyd Salem waedlyd,
A fun bloeddio ag un llef,
Am Dywysog mawr y bywyd,
"Ymaith! O! croeshoelier Ef!"

Awyrgylch atgas, meddwn. Ie, ond gwaith yr Ysbryd ar y galon sy gan David Charles yma hefyd gan ddangos nerthoedd y tragwyddol Ysbryd wedi gorchfygu nerthoedd uffern obry a oedd yng nghroesoeliad Crist. Geiriau r Iesu ei Hun ydoedd: "Tywysog y byd hwn sydd yn dyfod, ac nid oes iddo ddim ynof fi." A daeth i groeshoeliad Tywysog y Bywyd gydai dywysogaethau, awdurdodau, bydol lywiawdwyr tywyllwch y byd hwn, a drygau ysbrydol yn y nefolion leoedd mewn llawn feddiant o "galon aflan dyn." Eu swn hwy a glywir yng nghynddaredd y dorf wallgof hon. "Pwy enillar ymgyrch hyn?" Digon ywr ateb yng ngair yr Iesu ei Hun - Gorffennwyd. A geiriaur Efengylwyr: "Ac wele, llen y deml a rwygwyd oddi fyny hyd i waered." Ffaith ydoedd honyna ag iddi ystyr fyd-eang. Sl y goncwest ydoedd yr Atgyfodiad ar Esgyniad.

Ond yr oedd gwaith anrhaethadwy o anodd eton aros, a thrwy yr Ysbryd Gln y cyflawna Crist ef, sef ennill iddoi Hun "eisteddfa dawel yn y galon garreg hon." Dyna galon y pechadur. "A phan ddl, efe a argyhoeddar byd o bechod, ac o gyfiawnder ac o farn." A gwyddys yng ngoleuni hanes a phrofiad mai gwaith goruwch-ddynol ydyw hynny. Cyfnewid anian pechadur, yr hwn yng nghyndynrwydd ei ewyllys a chaledrwydd ei galon ddi-edifeiriol "nad oes ofn Duw o fewn ei lygaid!" Dwyn y cyfryw un ir hyn a alwai yr hen saint yn "fwlch yr argyhoeddiad," ac yn ei edifeirwch ei wisgo gwisg y dyn newydd, yr hwn yn l Duw a grewyd mewn cyfiawnder a gwir sancteiddrwydd!"

Yn hardd gerbron y Tad.

Nerthol withrediad yr Ysbryd Gln ydyw hyn oll

Yn haeddiannaur dwyfol Iawn.

Ei waith Ef ydywr cyfan yng nghalon y person unigol neu galon torf, megis gydar rhai hyn yn Jerwsalem:

Gwnaeth ir rheini
Wylo edifeirwch pur.

Posibl mai uno a wnar emynydd y ddorf honno r un ar ddydd y Pentecost "a ddwys bigwyd yn eu calon wedi clywed pregeth Pedr, a dywedyd wrtho ef ar apostolion: "Ha, wyr frodyr, beth a wnawn ni?" Yna Pedr a ddywedodd wrthynt, "Edifarhewch a bedyddier pob un ohonoch yn enw Iesu Grist." Ar hyn a welwn yno ydyw torf yn wylo yn angerdd yr adweithiad a berthyn i bechod, ar un pryd y cam cyntaf mewn argyhoeddiad. "Yna y rhai a dderbyniasant ei air ef yn ewyllysgar a fedyddiwyd, a chwanegwyd atynt y dwthwn hwnnw ynghylch tair mil o eneidiau."

Tair mil! Eithr nid pobl ar wahn ydynt, ond pobl wedi eu ffurfio yn un corff a dwyn iw geirfa air newydd rhyfeddol ei ystyr ai gynnwys - y gair Cymdeithas. A pha beth a olygir wrtho? Yr Ysbryd Gln wedi rhoddi ffurf weledig ir hyn ynddi ei hun sydd yn anweledig, sef rhodd y Tad ir Mab "pan cyfododd ef o feirw, ac ai gosododd i eistedd ar ei ddeheulaw ei hun yn y nefolion...ac ai rhoddes ef yn ben uwchlaw pob peth ir eglwys, yr hon yw ei gorff ef, ei gyflawnder ef, yr hwn sydd yn cyflawni oll yn oll." Yn holl adnoddaur cyflawnder hwn, un yw yr Eglwys er ei holl rannau. "Fel y byddont oll yn un; megis yr wyt ti, y Tad ynof fi, a minnau ynot ti." Ar y nodyn aruchel hwn y ceir David Charles yn moliannu Trydydd Person yr Hanfod Ddwyfol yn ei oruchafiaeth yn cyfnewid anian torf ai swyn ynghyd ir gymdeithas sydd yn wir gydar Tad a chydai Fab ef Iesu Grist.

Yn yr un nodyn y cawn ef gweddi ddwys ei thaerineb yn cyfarch yr Ysbryd am

Ei addurno phur ddelwr
Hwn fu farw ar y bryn.

Pennill yw hwn yn dechrau mewn dyhead dwfn , ac megis y dengys yn y pennill cyntaf y berthynas rhwng nerthoedd yr Ysbryd haeddiannaur Iawn, y gwl hefyd yr un berthynas rhwng y "marw ar y bryn" gwaith yr Arglwydd Iesu trwy yr Ysbryd "yn puro ein pechodau ni trwyddo ef ei hun." Ac fel y pwysleisiar cyfrinwyr efengylaidd, onid dynar gwaith cyntaf yn yr addurno hwn? Yma gwelir Ef nid yn unig yn "creur cyffroadau mawr" ond hefyd yn "Ysbryd yr eneiniad dwyfol syn difa llygredd ein calonnau a rhoddi innir wisg ddisgleirwen

Wedi ei channu yn y gwaed."

Nid oes rhagorach darlun or esgyneb odidog yng ngwaith yr Ysbryd Gln yn adddurnor sant wrth ei ddwyn i fod yr un ffurf delw ei Fab ef nar adnod yn 2 Cor. iii, 18, "Eithr nyni oll ag wyneb agored, yn edrych ar ogoniant yr Arglwydd megis mewn drych, a newidir ir unrhyw ddelw, o ogoniant i ogoniant, megis gan Ysbryd yr Arglwydd."

Ddiddanydd anfonedig nef,
Fendigaid Ysbryd Gln!

Pwy na chred ynddo? Eto, meddair Dr. James Denney: "Nid a ydych yn credu yn yr Ysbryd Gln? ydyw cwestiwn mawr y Testament Newydd, eithr a dderbyniasoch chwi yr Ysbryd Gln er pan gredasoch?" Dyna gwestiwn profiad, ar derbyniad hwn or Ysbryd Gln wrth addurnor saint a gogoneddu yr Arlwydd Iesu Grist "yn haeddiannaur dwyfol Iawn," ac yn nerbyniad Duw y Tad, a roddodd i David Charles y clo yng ngorfoledd uchel dwy linell olaf ei emyn eneiniedig hwn -

Mawl a seinia
Trwyr holl nefoedd fawr am hyn.


Top of Page